Aanleg collector zuivert de Zuunbeek

Rioolwerken voor een duurzame toekomst

“Hoe properder mensen willen zijn, des te vuiler de natuur wordt”. Deze boutade lag ooit dicht bij de waarheid. Dankzij het zogenaamde ‘comfort’ van de riolering vloeide vuil huishoudwater in een naburige gracht of beekje. De betekenis van comfort evolueerde ingrijpend en we denken verder dan onze eigen kraan. Geleidelijk aan worden de rioleringen in België gescheiden, overeenkomstig de Europese richtlijn van Stedelijk Afvalwater. De Zuunbeek, ongetwijfeld één van de mooiere beekjes van België, slikte in het verleden nog altijd afvalwater. Daar kwam dankzij project 98.252 van Aquafin verandering in. “Na afloop van een werf terugkeren en dan zien dat er planten in de beek groeien, daarvoor doe je het allemaal”, aldus werfleider Bert Pyck tijdens de aanleg van de collector.

Aquafin werd In 1990 opgericht. Op dat ogenblik werd nauwelijks 30 % van het huishoudelijke afvalwater in Vlaanderen gezuiverd. Er wordt hard gewerkt om de situatie te veranderen, maar ook nu zijn regenwater en oppervlaktewater vaak nog aangesloten op de riolering. Daar vermengt het regenwater (RWA) zich met afvalwater (DWA of droogweerafvoer). Het regenwater neemt echter veel capaciteit van de riool in. Bij felle regenbuien kan de riool die hoeveelheden niet aan en stort er verdund maar toch ongezuiverd afvalwater over naar de waterloop. Er kan ook wateroverlast op straat ontstaan omdat het water in de riool wordt opgestuwd en een uitweg zoekt. De opdracht van Aquafin bestaat er dan ook in om de gewestelijke rioolwaterzuiveringsinfrastructuur te beheren, uit te bouwen en te financieren. Daarbij worden concreet projecten opgestart waarbij regenwater en oppervlaktewater worden afgekoppeld van de riool en naar de natuur wordt geleid. Door het water maximaal te laten insijpelen in de bodem voorkomt men wateroverlast en waterschaarste door verdroging van de grondwatertafel. Anderzijds beheert Aquafin projecten die het huishoudelijk afvalwater van de gemeentelijke riolen in verzamelriolen laten terechtkomen en naar zuiveringsinstallaties laten voeren, waar het wordt behandeld volgens de Europese en Vlaamse normen. 

Zuunbeek
Gezien de grote diepte van 6,5 meter op sommige punten, moesten taluds en een stalen container voorkomen dat de sleuven dichtslibben tijdens de werken. 

Pepingen
Het was even zoeken naar de kraan, de voorraad prefab betonnen rioleringsbuizen en toezichtsputten ergens diep in het ongerepte landschap van het Pepingse pajottenland. Project 98.252 was niet gericht op het scheiden van riolering of het afkoppelen van huishoudens. Het ging om het transporteren van het afvalwater dat reeds bij vorige projecten afgekoppeld werd, maar nog in de Zuunbeek terecht kwam. We spreken van een verbindingsriolering. 

Bestaande collectoren vangen de vuilvracht op in Pepingen en een deel van Oudenaken. Via een pompstation wordt het water naar hoger gelegen punten gepompt via persleidingen. Het afvalwater wordt eigenlijk steeds trapsgewijs opgepompt, om dan weer een paar kilometer gravitair via onder andere betonbuizen te kunnen afvloeien – aan een helling van enkele millimeters per meter. 

De bouwplaats was geen beschermd gebied, maar wel een waardevol landschap. Zulke werken worden door Aquafin met de grootste zorg voorbereid. Ze bekijken alle mogelijke trajecten om te voorkomen dat er waardevolle fauna of flora wordt aangetast. Er werd heel wat moeite gedaan – het water tweemaal oppompen – om de beek te vrijwaren en afvalwater parallel langs de Zuunbeek te laten afvoeren naar het waterzuiveringsstation bij het kanaal. Dit project was helemaal gericht op een herwaardering van natuurgebied. Zowel voor de toezichtsputten als voor de rioleringsbuizen werd o.a. gebruik gemaakt van prefab beton. Voor dergelijke projecten is dit materiaal een goede keuze. Het is goedkoop en zo robuust dat er quasi geen schade voorvalt op de werf. 

Er was langsheen het traject een aanzienlijk hoogteverschil. Op sommige punten werd 6,5 meter diep gegraven om de leidingen te leggen. Op de dieper gelegen plaatsen werden dan ook staalvezelversterkte buizen gebruikt. In andere zones werd dan weer niet diep genoeg gegraven om op de hardere grondlagen te komen. Wanneer er betonbuizen in die hoger gelegen grondlaag moesten gelegd worden, kwam er op bepaalde plaatsen eerst een fundering met geogrid in combinatie met aangetrilde steenslag om zo alsnog de hardere lagen te bereiken, of de krachten te verdelen. Of er gewapende of ongewapende buizen gelegd werden en of er aangepaste funderingen dienden te komen, hing dus van die factoren af en werd door het studiebureau bepaald. Gelukkig bestond er vooraf een gedetailleerd geotechnisch lengteprofiel van het tracé. 

Zuunbeek
Dankzij project 98.252 van Aquafin kan het afvalwater van Pepingen niet meer in de Zuunbeek vloeien.

Moeite
Wat de visuele impact van dergelijke projecten betreft, is het saldo meer dan positief. ‘Wat je ziet is wat je krijgt’ is bij rioleringswerken hoegenaamd niet van toepassing. Zoals steeds komt er heel wat bij kijken om waterlopen zuiver te maken en te houden, zowel op het vlak van voorbereiding als uitvoering. Naast een natuurstudie diende ook de ondergrond correct onteigend te worden voor de werken konden beginnen. Ook bovengronds dienden de onteigeningen geregeld te worden voor het innemen van de oppervlakte van de putdeksels. 

De grootste verandering van deze werken is de kwaliteit van het water van de Zuunbeek zelf. Na het in werking zetten van de pompstations vindt het water een andere weg. Vanaf dan kan de beek zijn natuurlijke habitat terugvinden. 

Tekst | FEBE  Beeld | Marc Scheppermans