Ambitieuze rioolrenovatie in Arnhem kan zonder graven en zonder hinder

Het Moerriool van Arnhem is de hoofdader van het Arnhemse rioolstelsel, de grootste en oudste riolering van de Nederlandse stad. Het wegenpatroon waaronder het moerriool ligt, heeft een belasting van 30.000 voertuigen per dag en is een van de belangrijkste verkeersaders van Arnhem. Het riool was na meer dan 150 jaar trouwe dienst aan renovatie toe. Toch voert Kumpen nv, onderdeel van de Willemen Groep, de renovatie uit zonder te graven en beperkt de firma de hinder op alle mogelijke manieren.  

Het Moerriool van Arnhem voert een zeer groot deel van het afval- en regenwater van Arnhem-Noord af, bij hevige regenval zelfs tot 20 miljoen liter per uur. Het riool – gebouwd eind 19e/begin 20e eeuw – kenmerkt zich door een bijzondere constructie: een gemetselde boogconstructie op een ongewapende betonnen fundering van banketten, met in het midden een eveneens ongewapende betonnen goot. Na 150 jaar dienst is het riool in slechte staat. De constructieve integriteit is in het gedrang. De rioolrenovatie is in handen van Kumpen nv, in samenwerking met aannemingsbedrijf G. van der Ven BV.  

Moerriool
Het riool kenmerkt zich door een gemetselde boogconstructie op een ongewapende betonnen fundering van banketten, met in het midden een eveneens ongewapende betonnen goot.

Inspectie en onderzoek
Om de bestaande toestand van het Moerriool in kaart te brengen, zijn uitvoerige inspecties en onderzoeken gebeurd. Op een systematische manier zijn schades aan de riool visueel geïnspecteerd en vastgelegd. Tevens zijn MAC-testen uitgevoerd (MAC staat voor Mécanique d’Auscultation des Conduits). Met dit systeem van de gemeente Parijs kan de stabiliteit van het buis-bodemsysteem in mantoegankelijke riolen op een non-destructieve wijze worden onderzocht.

Daarnaast is met behulp van een grondradar onderzoek naar instabiele grondzones uitgevoerd. “Deze techniek is zelfs herhaald na het injecteren van de grond. Een vergelijking voor en na uitvoering en daarmee monitoring is dus met deze techniek mogelijk gebleken”, aldus Gert-Jan Merkx, directeur renovatietechnieken bij Kumpen nv. “Zeer nauwkeurige inmetingen zijn uitgevoerd met een 3D-laserscanner. De gegevens uit de scan zijn omgezet naar bruikbare CAD- en BIM-modellen waardoor maatvoering in het werk niet meer nodig is. Allemaal technieken die voor het eerst in het riool in Nederland toegepast zijn en zo succesvol waren waardoor ze inmiddels doorontwikkeld zijn.” 

Overlast beperken
Het eind 2015 geopende nieuwe station van Arnhem kleurt het gebied waarin het werk uitgevoerd wordt. “Op deze kruising van verkeersaders over spoor en weg is het beperken van hinder en overlast essentieel”, stelt Gert-Jan Merkx. Kumpen nv realiseert dit op alle mogelijke manieren. Zo maakt de firma gebruik van geluidsarme apparatuur en stofschermen. “Door te werken met Acoustic Barrier verminderen we omgevingsgeluid. De vezels in het scherm absorberen en controleren het geluid tot een reductie naar 30 dB”, klinkt het. 

De ligging van de riolering beperkt de aanrijroutes en de tijden waarbinnen personen en materialen mogen worden aan- en afgevoerd.  Op maaiveldniveau is de ruimte voor opslag van materiaal beperkt. “Door op een slimme manier te kijken naar de bevoorrading, beperken we het aantal bewegingen tot het hoogst noodzakelijke”, legt Gert-Jan Merkx uit. “Zo passen we de bevoorrading aan op de dagproducties en bevoorraden we de werklocatie een keer per dag. Door een heldere planning, weten we precies wat nodig is.” 

Moerriool
Het Moerriool is de oudste en grootste riolering van Arnhem.

Renovatietechnieken
Uit het uitvoerige vooronderzoek is de optimale combinatie van technieken gekozen om het riool te renoveren. Concreet gaat het om het uitvoeren van betonreparaties, aanbrengen van polymeerbeton schaaldelen, injecteren van metselwerk en holle ruimtes in de grond om het riool opnieuw waterdicht te maken en het aanbrengen van wapening en spuitbeton om de gemetselde boogconstructie plaatselijk te versterken. “Deze technieken zijn op deze wijze nog nooit toegepast zijn in een riool in Nederland en in deze combinatie zelfs nog nergens in een rioolsysteem elders in de wereld”, aldus Gert-Jan Merkx. 

De renovatie van het Moerriool kreeg dan ook aandacht in binnen- en buitenland. Het project was genomineerd voor de NSTT No-Dig Award 2017 en is in Duitsland beloond met de prestigieuze rioleringsprijs ‘den Goldenen kanaldeckel’.   

Tekst | Liesbeth Verhulst  Beeld | Kumpen nv